Rafinerie dzielą "czarne złoto", jak nazywana jest ropa naftowa, na frakcje i uzdatniają je do dalszego wykorzystania. W regularnych odstępach czasu konieczne jest "uzdatnienie" samej techniki rafinerii. Podczas takiej konserwacji, przeprowadzanej po wyłączeniu instalacji z ruchu, ważną rolę przy praktycznie każdej czynności odgrywają środki czyszczące, smary, lakiery ślizgowe i pasty montażowe. Pokazuje to także aktualny przykład prac remontowych w rafinerii OMV Schwechat.
Po lewej stronie syczy wkrętarka pneumatyczna, po prawej monterzy głośno przekazują polecenia pozycyjne dźwigowemu - duży wymiennik ciepła jest powoli opuszczany do instalacji. Z przodu zbliża się następny specjalny żuraw samochodowy. Jak udaje się kierowcy bezpiecznie manewrować w tych wąskich uliczkach? Na normalnie spokojnym terenie rafinerii OMV Schwechat w tych dniach pełną parą wrą prace, kotłują się ludzie i maszyny - a wszystko oczywiście nie bez powodu: najwyższy czas wykonania rutynowego "planowego przestoju", czyli przeglądu instalacji technicznych, który odbywał się w sierpniu i wrześniu 2005. Oznacza to zatrzymanie zgodnie z wymaganiami rozporządzenia o nadzorze urządzeń ciśnieniowych. Dokonywana jest przy tym wyczerpująca kontrola bezpieczeństwa instalacji oraz przeprowadzane są przeglądy i prewencyjne prace konserwacyjne.
Nie dziwi przy tym, że podczas przeglądu po planowym wyłączeniu z ruchu pracuje aż tyle osób, gdyż w przeciągu bardzo krótkiego czasu konieczne jest wykonanie ogromnej ilości prac. Jest to możliwe tylko przy skorzystaniu z pomocy z zewnątrz: oprócz stałego personelu po terenie rafinerii OMV Schwechat porusza się dodatkowo około 1.700 pracowników przedsiębiorstw usługowych oraz personelu serwisowego producentów poszczególnych podzespołów. Przedsiębiorstwo inwestuje około 32 milionów Euro w tę dokładną kontrolę.
Równolegle do tego OMV inwestuje następne 200 milionów Euro w rozbudowę wydajności produkcyjnej z 650.000 do 900.000 ton rocznie. Pracuje nad tym dodatkowych 800 zewnętrznych specjalistów. Stanowi to łącznie około 2.500 osób, które w ciągu kilku tygodni muszą przygotować skomplikowane instalacje do produkcji.
Na pierwszy rzut oka dziwi, że przy tak wielkim wolumenie inwestycji konieczne jest zastanowienie się również nad stosowaniem smarów i past montażowych. Te materiały eksploatacyjne mają z reguły znacznie mniejszą rangę. Inaczej jest jednak w przypadku OMV, gdyż firma ta traktuje je jako dość znaczące elementy w procesie zarządzania czasem.
Wszyscy doskonale zdają sobie sprawę z faktu, iż powiedzenie "Time is money" ma kluczowe znaczenie. Każde opóźnienie oznacza wysokie straty obrotów dla rafinerii i produkcji tworzyw sztucznych w spółce zależnej Borealis. Wszystkie akcje muszą być więc zaplanowane aż do ostatniego szczegółu, a każdy ruch musi trafiać do celu. Dlatego stosowane mogą być tylko najlepsze narzędzia i środki pomocnicze.
Wyłączenie: konieczne perfekcyjne planowanie i organizacja
Należy przeglądnąć całą infrastrukturę instalacji i ewentualnie ją naprawić. Inż. Robert Pappenberger, kierownik działu planowania i kierowania oraz kierownik wyłączenia (Leiter Planung/Steuerung und Stoppleiter), ma do dyspozycji konkretne liczby: przeglądnąć należy 2 piece, 56 kolumn, 406 wymienników ciepła, 388 zbiorników, 2.800 armatur, 1.300 zaworów bezpieczeństwa i 2.400 przyrządów regulacyjno-pomiarowych. "Dochodzą do tego niezbędne naprawy przewodów rurowych oraz inwestycje, których przeprowadzenie jest możliwe tylko po wyłączeniu."
Podczas wyłączenia zewnętrzni usługodawcy rafinerii przejmują ponad 95 procent wszystkich prac. "Wewnętrzne służby utrzymania ruchu zachowują odpowiedzialność techniczną, planowanie długoterminowe oraz funkcje organizacyjne i nadzorcze", wyjaśnia Pan Pappenberger. Oprócz ustalenia czasu zatrzymania ze względów bezpieczeństwa i ekonomii ("Co stanowi centralny punkt każdego przeglądu!") do ich zadań należy także analiza informacji z poprzednich zatrzymań pod kątem bezpieczeństwa, czasu zatrzymania, przebiegu prac i kosztów oraz wstępnego planowania dodatkowych czynności dla przyszłych zatrzymań. "Konieczne jest duże doświadczenie, aby na miejscu na instalacji móc zdecydować: to należy zrobić teraz, a to może czekać do następnego przeglądu", mówi inż. Franz Cetl, kierownik działu aparatów i techniki maszyn. W rafinerii Schwechat najwyraźniej dobrze się to udaje, gdyż dyspozycyjność mechaniczna osiąga bardzo wysoki poziom 98 %.
Zabezpieczanie połączeń - i ich pewne ponowne odkręcanie
Faktyczna łatwość wykonania zaplanowanych prac podczas krótkich zatrzymań zależy między innymi od zapotrzebowania czasu na montaż i demontaż przewodów zasilających, aparatów i maszyn oraz przyrządów pomiarowych, regulacyjnych i sterujących.
Niezależnie od wybranej techniki połączeń, optymalne przygotowanie (czyszczenie) powierzchni oraz zastosowanie odpowiedniego lakieru ślizgowego lub dobrze dobranej pasty montażowej zapewnia niezawodność połączenia i ułatwia późniejszy demontaż. W niektórych zakresach rafinerii Schwechat stosowane są produkty firmy OKS z Monachium (patrz też wywiad). Firma OKS, spółka-córka Freudenberg Chemical Specialities KG, opracowuje, produkuje i sprzedaje na całym świecie smary specjalne oraz produkty do czyszczenia i ochrony antykorozyjnej, przeznaczone do wszystkich prac konserwacyjnych i utrzymania ruchu.
Niewidoczni pomocnicy serwisanta
Krótka wycieczka do świata trybologii unaocznia znaczenie takich produktów w zakładowej codzienności.W zależności od zastosowania, smar musi spełniać różne funkcje, zarówno samodzielne, jak i kombinowane. Oprócz pierwotnego wymagania wobec smaru, polegającego na zapewnieniu maksymalnego przenoszenia siły przy minimalnym tarciu i zużyciu, często muszą być zapewnione różne właściwości wtórne, takie jak na przykład odporność na wodę lub chemikalia, nieszkodliwość dla tworzyw sztucznych lub ochrona antykorozyjna.
Jako baza wysokowydajnych smarów stosowane są oleje mineralne, węglowodory syntetyczne, oleje silikonowe, poliglikole, estry lub inne ciecze syntetyczne. Mają one między innymi różne charakterystyki termiczne, mieszalność, smarowność, odporność na utlenianie, nie reagują z określonymi materiałami i różnią się kosztami produkcji. Dobór lepkości oleju smarowego zależy od zakresu zastosowania smaru. Zawsze obowiązuje następująca zależność: niska lepkość przy niskich naciskach i wysokich prędkościach poślizgu, wysoka lepkość przy wysokich naciskach, niskich prędkościach poślizgu i wysokich temperaturach...